Antraknoza truskawki – jak ją rozpoznać i skutecznie zwalczać?
Ktoś mógłby się zdziwić, że na początku zimy przychodzi mi do głowy antraknoza truskawki. Ale w roku 2025, podobnie jak w latach wcześniejszych, choroba ta poczyniła na tyle istotne szkody, że nie sposób o niej zapomnieć. Jak zatem przygotować się na przyszły sezon do walki z tym zagrożeniem, aby zminimalizować straty w plonach?
Spis treści
Antraknoza truskawki: z czym mamy do czynienia?
Choroba ta, często nazywana też czarną plamistością owoców truskawki, wywoływana jest przez grzyby z rodzaju Colletotrichum. Oznacza to, że nie mamy do czynienia z jednym gatunkiem czy rasą, ale często wręcz z kompleksem gatunków z tego rodzaju.
Wynikająca stąd zmienność patogena sprzyja jego:
- uodparnianiu się na substancje aktywne znajdujące się w środkach ochrony,
- wywoływaniu różnych wizualnie objawów,
- różnej zjadliwości i wywoływanych przez grzyba szkód.
Tym samym jest to patogen trudny do jednoznacznej identyfikacji i zwalczania, zatem – niebezpieczny.
Co jeszcze wiemy o sprawy antraknozy?
Grzyb wywołujący antraknozę truskawki występuje pospolicie w środowisku. Nie ma więc znaczenia, czy zawleczenie go wraz z sadzonkami w istotny sposób zmieni frekwencję patogena w środowisku plantacji.
Istotne jest za to określenie sposobu i miejsc zimowania grzyba.
Im mniej wyrośniętych chwastów na drogach i miedzach – tym mniejsze prawdopodobieństwo zakażenia plantacji.
Zimują tak formy przetrwalne (zarodniki w acerwulusach), a w łagodniejsze zimy lub pod śniegiem – strzępki, a nawet zarodniki konidialne.
Antraknoza truskawki - szkodliwość
Jak wspomniałem, czarna plamistość owoców truskawki jest groźną chorobą. Albowiem oprócz charakterystycznych zmian na owocach Colletotrichum spp.(anamorfa) i Glomerella spp. (płciowa postać rozwojowa grzyba) wywołuje też inne objawy:
- Atakuje wszystkie organy nadziemne roślin, zależnie od miejsca i sposobu infekcji.
- Na liściach i ogonkach liściowych wywołuje ciemne, lekko zapadnięte plamy, ale nie powodujące szybkiego zamierania liści.
- Typowe objawy na owocach to jasna plama, która z czasem ciemnieje i powoduje zapadnięcie tkanki pod nią. Takie owoce są niezdatne do spożycia i przerobu.
- Poraża koronę truskawki, powodując więdnięcie całych roślin spowodowane gniciem korony i upośledzeniem transportu wody do liści.
Znasz to zjawisko?
Pod osłonami uwagę trzeba zwrócić także na specyficzne zjawisko reakcji roślin na zbyt mokre podłoże. Zjawisko to, znane jako gutacja, to naturalny proces, w którym roślina wydziela wodę w postaci kropli, zwykle na końcach liści, przez specjalne struktury zwane hydratodami.
Gutacja występuje, gdy roślina ma nadmiar wody w glebie i wysokie parcie korzeniowe, ale niską szybkość parowania (transpiracji). Często jest to związane z wysoką wilgotnością powietrza. Krople te to wodny roztwór z solami mineralnymi, który wydostaje się na zewnątrz. W ten sposób roślina pozbywa się nadmiaru wody.
Obserwujmy zatem rośliny i tym bardziej stosujmy wietrzenie, gdy zauważymy opisane wcześniej zjawisko.
Jak rozpoznać antraknozę truskawki? Ważna jest właściwa diagnoza
Najczęściej do zakażenia i szybkich strat na plantacji dochodzi w fazie wykształconych owoców, które nie muszą być w pełni wybarwione. Jednakże objawy infekcji owoców niewybarwionych dokonanej przez Colletotrichum spp. łatwo pomylić z infekcją przez dno kwiatowe wywołaną przez Botrytis cinerea.
Antraknoza truskawki bywa też mylona z inną chorobą. Mianowicie podobne objawy na owocach wywołuje bakteryjna kanciasta plamistość liści truskawki powodowana przez Xanthomonas fragariae. Otóż o infekcji grzybem Colletotrichum spp. świadczą najczęściej suche, ciemne plamy na owocach. Co więcej, wewnątrz tych plam z czasem pojawiają się jasnopomarańczowe lub różowe skupienia zarodników konidialnych grzyba. Z kolei wskutek porażenia bakterią Xanthomonas plamy są raczej mokre i bez oznak etiologicznych.
Wszelkie wątpliwości diagnostyczne najlepiej rozwiewać, oddając próbki roślinne do punktu diagnostycznego, np. laboratorium PIORiN. Od właściwego zidentyfikowania źródła problemu zależeć będzie skuteczność podjętych działań związanych z ochroną roślin.
Ochrona truskawek przed antraknozą – zwalczanie i profilaktyka
Zapobieganie rozwojowi antraknozy jest trudne. Należałoby bowiem opryskiwać fungistatykami miedze i drogi oraz sąsiadujące z kwaterą zbiorowiska chwastów, albo nie dopuszczać do rozwoju zimujących chwastów w sąsiedztwie truskawek.
Antraknoza truskawki jest silnie związana z wodą, dlatego ważne są warunki uprawy i stanowisko. Otóż unikałbym stanowisk o glebach zwięzłych, gdzie po deszczu długo utrzymuje się wysoka wilgotność. Wystrzegałbym się też pól, gdzie z powodu właściwości fizycznych gleby (niska przepuszczalność) oraz ukształtowania (dołki i obniżenia terenu) mogą powstawać zastoiska wody.
Ściółka ważnym elementem w zapobieganiu antraknozy truskawki
Istotne jest także ściółkowanie materiałem utrudniającym rozpryskiwanie odbitych od podłoża kropel deszczu na rośliny i osuszającym powierzchnię mającą styczność z owocami. Mam na myśli przede wszystkim ściółkowanie słomą. Jednak mogą to być także inne przepuszczalne materiały: np. mulcz z materiału liściastego.
Niestety, podniesiony zagon nie zabezpiecza dostatecznie plantacji przed infekcją. Otóż po folii woda spływa w międzyrzędzia, gdzie może tworzyć zastoiska. Zaś po włókninie woda i spływa, i przesiąka w zagon, intensywnie potem parując (włóknina jest czarna – podgrzewa zagon i wzmacnia parowanie).
Inne działania profilaktyczne na plantacji truskawki
Zabiegów mających na celu zminimalizowanie ryzyka infekcji przez antraknozę truskawki jest więcej:
- Unikanie zwilżania roślin: jeśli musimy podlewać plantację, stosujmy wyłącznie nawadnianie kropelkowe, a nie deszczownię.
- Stosowanie zbilansowanego żywienia i właściwych form azotu: nie doprowadzajmy do przenawożenia roślin azotem oraz nie nadużywajmy azotu amidowego i amonowego. Zawsze działają one z opóźnieniem, gdy może występować zagrożenie antraknozą. Azot zawsze powoduje zwiększenie zawartości wody w tkankach, przez co zmniejsza odporność mechaniczną skórki.
- W ramach żywienia bezwzględnie od początków kwitnienia używajmy preparatów krzemowych: co najmniej raz w tygodniu w dawce 3 l/ ha lub w stężeniu 0,25-0,3%. Krzem można podawać dolistnie (np. Potasil Plus Krzem) lub w fertygacji (Wall Up) – w ilości 0,25-1 kg/1000 l pożywki skoncentrowanej 100-krotnie – w przypadku inżektora będzie to przy podstawionej beczce 100 l od 25-100 g/ beczkę – zaleca się stosować z NPK.
- Regularne stosowanie fungistatyków oraz produktów zwiększających odporność na patogeny: jest to dobra metoda na obniżenia ryzyka infekcji antraknozą. Ale nie stuprocentowa!
Zabiegi miedziowe dla wsparcia naturalnej odporności truskawki
Ważnym zabiegiem wspomagających odporność roślin jest regularne stosowanie miedzi jonowej np. Gluko Miedź Ekstra w dawce 1,5 l/ ha w oprysku (nie mniej niż 500 l wody) lub w dawce 4 l/ ha w fertygacji. Zabiegi warto powtarzać co tydzień.
Gluko Miedź Ekstra najlepiej działa w połączeniu z produktem wzmagającym mechanizmy odpornościowe opartym na chitozanie. Chitoforce Turbo indukuje odporność roślin oraz stymuluje m.in. syntezę fitoaleksyn. Warto go stosować łącznie z Gluko Miedź Extra, w dawce 2-3 l/ ha (wody nie mniej niż 500 l). W przypadku regularnego, cotygodniowego aplikowania Gluko Miedź Ekstra i Chitoforce Turbo dawki można zmniejszyć o 1/3.
Chitoforce Turbo można łączyć z pestycydami, ale pamiętajmy, że produkt zawiera miedź. Trzeba więc wykonać próbę słoikową. Nie zaleca się stosować go z herbicydami – po co wzmacniać chwasty?
Chitoforce Turbo można stosować również w fertygacji w dawce 4 l/ ha.
Powyższe preparaty należy stosować zgodnie z etykietą i nie przekraczając zalecanych dawek.
GLUKO MIEDŹ EXTRA
CHITOFORCE TURBO
Potasil Plus Krzem
Interwencyjne metody zwalczania bez pozostałości
W przypadku, gdy jesteśmy pewni, że infekcja nastąpi (pada deszcz, temperatura powyżej 18–20°C), mamy 3 godziny po ustaniu deszczu na interwencję.
Jeżeli da się wjechać w pole – można zastosować interwencyjnie silny utleniacz, np. kwas podchlorawy. Produkt dostepny pod nazwą handlową Agro ECA Protect stosuje się w stężeniu 2,5-4% (2,5-4 l/100 l wody) w dużej dawce cieczy roboczej (nie mniej niż 800 l/ ha).
Następnego dnia można zastosować albo Gluko Miedź Ekstra w oprysku, albo srebro, np. w postaci preparatu Silver Plant w stężeniu 0,1-0,15%.
Wszystkie podane wyżej środki nie mają okresu karencji z wyjątkiem dnia stosowania. Nie wywołują odporności u grzyba i nie ma po nich pozostałości w owocach.
Ograniczanie antraknozy wymaga kompleksowego podejścia
Podsumowując, antraknoza truskawki, wywoływana przez grzyby Colletotrichum spp., pozostaje poważnym zagrożeniem upraw ze względu na trudną diagnostykę i duża zmienność patogena. Skuteczna ochrona polega przede wszystkim na działaniach profilaktycznych. Natomiast w przypadku wystąpienia infekcji konieczna jest szybka interwencja z użyciem preparatów o działaniu fungistatycznym.
- PAMIĘTAJ, KUPUJĄC ŚRODKI OCHRONY ROŚLIN!
Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj środków bezpieczeństwa zamieszczonych w etykiecie. Środki ochrony roślin do użytku profesjonalnego mogą być nabyte tylko i wyłącznie przez osoby pełnoletnie oraz posiadające kwalifikacje wymagane od osób nabywających środki ochrony roślin określone w ustawie (art. 28 Ustawy z 8 marca 2023 r. o Środkach Ochrony Roślin Dz. Ust. 2020 poz. 2097 z późn. zm.).
Przeczytaj również
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
Jak rozpoznać antraknozę truskawki?
Antraknozę najczęściej rozpoznasz po ciemnych, lekko zapadniętych plamach na owocach, ale także na liściach i ogonkach liściowych. Plamy te są suche i zapadnięte, z czasem pojawiają się na nich oznaki etiologiczne w postaci jasnopomarańczowych lub lekko różowych skupisk zarodników konidialnych. W przypadku infekcji korony, cała roślina więdnie z powodu gnicia. Antraknoza jest często mylona z innymi chorobami, dlatego w razie wątpliwości zalecana jest pogłębiona diagnostyka w pracowni fitopatologii.
Czym zwalczać antraknozę truskawki?
Antraknozę truskawki zwalcza się przede wszystkim przez ścisłą kontrolę wilgotności uprawy oraz działania profilaktyczne. takie jak ściółkowanie i zbilansowane nawożenie krzemem i miedzią. Stosowanie Potasil Plus Krzem oraz Gluko Miedź Extra wzmacnia naturalną odporność roślin. Interwencyjnie stosuje się silne utleniacze, a następnie preparaty miedziowe (np. Gluko Miedź Extra) lub na bazie srebra.
Czy antraknoza utrzymuje się w glebie?
Tak, patogen (grzyby Colletotrichum spp.) potrafi przetrwać w glebie, stanowiąc ważne źródło przyszłych zakażeń. A konkretnie przezywa na znajdujących się w niej resztkach roślinnych, gdzie zimuje w postaci sklerocjów i grzybni. W tych formach może przetrwać nawet do kilku lat, oczekując na sprzyjające warunki (ciepło i wysoka wilgotność powietrza), by ponownie zainfekować roślinę żywicielską.
Czy uprawa tunelowa skutecznie uchroni truskawki przed antraknozą?
Tak, uważa się, że uprawa truskawek w tunelu jest w stanie skutecznie uchronić rośliny przed antraknozą. System taki umożliwia bowiem kontrolę wilgotności powietrza – głównego czynnika sprzyjającego rozwojowi tej choroby. Należy jednak pamiętać, że pod osłonami również istnieje ryzyko wystąpienia antraknozy. Dzieje się tak, gdy np. podczas deszczu dochodzi do zawilgocenia mat lub roślin zlokalizowanych na obrzeżach tuneli.
Jaka miedź na truskawki? Jaki preparat miedziowy wybrać?
Jeśli chodzi o optymalne odżywienie truskawek miedzią i wspieranie ich naturalnej odporności rekomendowany jest nawóz Gluko Miedź Ekstra. w potocznej nomenklaturze jest ona przez niektórych traktowana jako miedź systemiczna, ale de facto jest to miedź jonowa. Produkt bowiem zawiera miedź chelatowaną kompleksem związków glukonowych. Można go stosować dolistnie lub poprzez fertygację. Gluko Miedź Extra warto łączyć z innymi produktami wzmacniającymi mechanizmy odpornościowe, takimi jak preparaty oparte na chitozanie (np. Chitoforce Turbo).
