Jak zwalczać śmietkę kapuścianą? Mszyce i gąsienice w kapuście przed zbiorem.
Ochrona kapusty głowiastej przed szkodnikami w końcówce sezonu – szczegółowe zalecenia i rekomendacje
Ostatnie tygodnie przed zbiorem to moment, w którym najłatwiej stracić plon handlowy kapusty głowiastej. Mszyca kapuściana wchodzi pod liście okrywowe, drugie pokolenie piętnówki kapustnicy drąży chodniki w główkach, a śmietka kapuściana może latać jeszcze pod koniec września. O tym, czym i kiedy chronić kapustę w fazie dojrzałości zbiorczej, rozmawialiśmy podczas lustracji plantacji z Piotrem Borczyńskim, doradcą warzywniczym KPODR Minikowo, Oddział w Zarzeczewie, oraz z Arturem Ślizem, specjalistą do spraw warzywnictwa w firmie Calfert. Poniżej przedstawiamy zestawienie rozwiązań zarejestrowanych w kapuście głowiastej białej, czerwonej i włoskiej, wraz z dawkami, terminami, karencjami, biologią szkodników i progami zagrożenia.
Ochrona kapusty głowiastej w końcówce sezonu
Materiał z plantacji kapusty z udziałem Piotra Borczyńskiego i Artura Śliza.
Koniec sezonu nie oznacza końca ochrony
Lustracja, z której powstał ten materiał, odbyła się na plantacji kapusty typu gołąbkowego, czyli odmiany o cienkim, elastycznym liściu przeznaczonym m.in. do przetworzenia kulinarnego.
Ten typ liścia ma jedną cechę, która bezpośrednio wpływa na ochronę: znacznie słabszy nalot woskowy niż klasyczna kapusta biała. Wosk jest pierwszą, fizyczną barierą dla szkodników ssących oraz młodych gąsienic. Tam, gdzie jest go mniej, presja szkodników może być większa przy podobnej liczebności populacji na polu.
Mamy pole, akurat tutaj stoimy w kapuście gołąbkowej, która jest dość wrażliwa przede wszystkim na mszyce, na inne szkodniki również, ze względu na małą ilość wosku.
Ta sama zależność działa w drugą stronę podczas oprysku. Silny nalot woskowy na klasycznej kapuście białej utrudnia zatrzymanie kropli na liściu i zwiększa znaczenie techniki zabiegu. Z kolei pofałdowany, mocno użyłkowany liść kapusty włoskiej tworzy miejsca, w których szkodniki mogą ukryć się przed cieczą roboczą.
Tę kapustę, czy kapustę typową głowiastą, białą, czerwoną, czy włoską, niestety praktycznie do samych zbiorów trzeba chronić przed szkodnikami.
Stawka w końcówce sezonu jest wysoka. Uszkodzenia powstające we wrześniu i październiku nie zostaną już zakryte nowymi liśćmi. Główka jest uformowana, a gąsienica, która wgryzie się do środka, pozostawia chodnik razem z odchodami. Taka główka może stracić wartość handlową zarówno dla rynku świeżego, jak i przetwórstwa. Uszkodzenia zwiększają również ryzyko wtórnych infekcji oraz pogorszenia zdolności przechowalniczej.
Śmietka kapuściana może latać do końca września
Głównie myślę tu o śmietce kapuścianej, która generalnie lata praktycznie do końca września, zahacza o początek października. Wszystko zależy oczywiście od temperatur.
Śmietka kapuściana (Delia radicum) rozwija od dwóch do trzech pokoleń w roku. Wylot muchówek pokolenia wiosennego przypada na przełom kwietnia i maja, natomiast kolejne pokolenia pojawiają się latem. W ciepłej jesieni nalot może trwać do końca września.
Samice składają jaja przy szyjce korzeniowej, pod grudkami gleby. Larwy żerują w szyjce korzeniowej, korzeniach oraz u nasady głąba, drążąc w tkankach korytarze. Uszkodzone tkanki mogą gnić i stawać się miejscem wtórnych infekcji.
Przy lustracji roślin: powyżej 10 jaj na 10 kolejnych roślinach. Przy pułapkach: więcej niż 2 muchówki dziennie przez 2 kolejne dni.
Insektycydy przeciwko śmietce kapuścianej
Na telefonie tabelę można przewijać poziomo.
| Substancja czynna / IRAC | Przykładowe preparaty | Kapusta | Zwalczane szkodniki | Dawka maksymalna | Termin | Karencja |
|---|---|---|---|---|---|---|
| cyjanotraniliprol 200 g/l IRAC 28 | Verimark 200 SC, Mozano, Vortex, Vegra 200 SC | biała | śmietka kapuściana | 15 ml/1000 roślin ok. 600 ml/ha | podlewanie rozsady BBCH 12–15, nie później niż 3 dni przed wysadzeniem | nie dotyczy |
| cyjanotraniliprol 100 g/l IRAC 28 | Benevia 100 OD, Bensekt 100 OD, Nevbia 100 OD, Besarion 100 OD, Filary 100 OD, Bombardier 100 OD, Kianotraniliprol 100 OD | biała, czerwona | śmietka kapuściana | 750 ml/ha 300–800 l wody/ha | BBCH 41–49, podczas składania jaj i wylęgu pierwszych larw | 7 dni |
| cypermetryna 8 g/kg IRAC 3A | Columbo 0,8 MG | biała, czerwona, włoska | śmietka kapuściana, drutowce | 12 kg/ha | doglebowo podczas sadzenia rozsady | nie dotyczy |
| acetamipryd 200 g/l IRAC 4A | Aceptir 200 SE, Apis 200 SE, Artiler 200 SE, Los Ovados 200 SE | biała – zastosowanie małoobszarowe | śmietka, mszyce, pchełki i inne | 0,2 l/ha | BBCH 20–39 | 14 dni |
| lambda-cyhalotryna IRAC 3A | Karate Zeon 050 CS i odpowiedniki | kapusta głowiasta | śmietka kapuściana | 0,12 l/ha | zgodnie z sygnalizacją nalotu | 7 dni |
| deltametryna 100 g/l IRAC 3A | Delmetros 100 SC, Koron 100 SC, Pilgro 100 SC | kapusta głowiasta – zastosowanie małoobszarowe | śmietka, bielinki, piętnówka, mszyca | 0,05 l/ha | BBCH 41–49 | 14 dni |
Nie należy opierać programu ochrony wyłącznie na kalendarzu z poprzedniego roku. Znaczenie mają pułapki, lustracja plantacji, temperatura i aktualna sytuacja na polu.
Gąsienice wchodzące w główkę – drugie pokolenie piętnówki kapustnicy
Gąsienice, które wchodzą w główkę, czyli piętnówka kapustnica, drugie pokolenie. I na to trzeba zwrócić szczególną uwagę.
Piętnówka kapustnica (Mamestra brassicae) rozwija dwa pokolenia w roku. Drugie pokolenie jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ gąsienice trafiają na już uformowaną główkę. Młode gąsienice żerują na powierzchni liści, natomiast starsze mogą wgryzać się głęboko do wnętrza główki.
Po wgryzieniu gąsienicy do środka główki ciecz robocza nie ma odpowiedniego kontaktu ze szkodnikiem. Dlatego zabieg należy wykonać na stadia L1 i L2, zanim larwa schowa się wewnątrz.
Tantniś krzyżowiaczek
Tantniś krzyżowiaczek (Plutella xylostella) rozwija od trzech do czterech pokoleń w roku. W ciepłe sezony kolejne generacje nakładają się, przez co jednocześnie można znaleźć jaja, larwy oraz osobniki dorosłe.
Około 6–8 dni po maksymalnej liczbie motyli odłowionych w pułapkach feromonowych. Celem jest trafienie w wylęg i najmłodsze stadia larwalne.
Bielinki i inne gąsienice
Bielinek kapustnik, bielinek rzepnik, błyszczka jarzynówka i inne gąsienice także mogą powodować straty w końcówce sezonu. Najważniejszą zasadą pozostaje wykonanie zabiegu na możliwie najmłodsze stadia larwalne.
Najważniejsze grupy preparatów na gąsienice
| Substancja / IRAC | Przykładowe preparaty | Kapusta | Główne zastosowanie | Dawka | Termin | Karencja |
|---|---|---|---|---|---|---|
| chlorantraniliprol 200 g/l 28 | Coragen 200 SC i odpowiedniki | biała, czerwona, włoska – zależnie od zastosowania | bielinki, tantniś, piętnówka, zwójka | do 125 ml/ha | na młode stadia przed wgryzieniem | 1 dzień |
| cyjanotraniliprol 100 g/l 28 | Benevia 100 OD i odpowiedniki | biała, czerwona | piętnówka, tantniś, bielinki i inne | 400–500 ml/ha | BBCH 41–49 | 7 dni |
| benzoesan emamektyny 6 | Affirm 095 SG, Proclaim, HM Emamectin | biała, czerwona, włoska | szerokie spektrum gąsienic | 1,5 kg/ha | BBCH 41–49 | 7 dni |
| spinosad 240 g/l 5 | SpinTor 240 SC i odpowiedniki | tylko biała w gruncie | bielinki, piętnówka | 0,2–0,4 l/ha | najmłodsze stadia gąsienic | 3 dni |
| Bacillus thuringiensis kurstaki 11A | DiPel DF, BioBit | biała, czerwona, włoska | bielinki, tantniś, piętnówka i inne gąsienice | 0,5–1 kg/ha | stadia L1–L2 | nie wykonywać w dniu zbioru |
| Bacillus thuringiensis aizawai 11A | XenTari WG, Florbac, BioDor Pro | kapusta głowiasta | gąsienice uszkadzające liście | 1 kg/ha | stadia L1–L2 | nie stosować w dniu zbioru |
Mszyca kapuściana w fazie zamykania główki
Mszyca kapuściana (Brevicoryne brassicae) może rozwijać od 6 do 8 pokoleń w sezonie. W końcówce lata i na początku jesieni presja może wzrastać właśnie wtedy, gdy główka zaczyna się zamykać.
Kolonie znajdują się na spodniej stronie liści i pod liśćmi okrywowymi. Dodatkowo ciało mszycy pokryte jest nalotem woskowym. W efekcie o skuteczności zabiegu decyduje nie tylko substancja czynna, ale również bardzo dokładne pokrycie roślin.
Średnio 6 mszyc na roślinę lub 60 mszyc na 10 kolejnych roślinach.
Preparaty przydatne w końcówce sezonu
| Substancja | Preparaty | Dawka | Termin | Karencja |
|---|---|---|---|---|
| flupyradifuron 200 g/l IRAC 4D | Sivanto Prime | 0,625 l/ha 600 l wody/ha | BBCH 40–49 | 3 dni |
| pirymikarb 500 g/kg IRAC 1A | Pirimor 500 WG, Aphox, Pirigold, Riposta | 0,3–0,45 kg/ha | po pojawieniu się szkodnika | 3 dni |
| flonikamid 500 g/kg IRAC 29 | Teppeki 50 WG i odpowiedniki | 0,14 kg/ha | BBCH 12/13–42/45 | 14 dni |
| lambda-cyhalotryna IRAC 3A | Karate Zeon i odpowiedniki | zależnie od formulacji | po pojawieniu się kolonii | 7 dni |
Flonikamid jest wartościowym narzędziem w programie ochrony przed mszycą, ale posiada 14-dniową karencję i ograniczone okno BBCH. Dlatego w końcówce sezonu jego wykorzystanie może być już niemożliwe.
Wciornastki, mączliki i szkodniki, o których łatwo zapomnieć we wrześniu
Wciornastek tytoniowiec
Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci) rozwija kilka pokoleń w sezonie. Może żerować zarówno na liściach zewnętrznych, jak i na liściach znajdujących się wewnątrz główki. Na odmianach przeznaczonych do przechowywania problem może ujawnić się lub nasilić dopiero w przechowalni.
Szczególnie ważny jest moment migracji wciornastka z plantacji cebuli na kapustę, gdy szczypior cebuli zaczyna się załamywać.
Gnatarz rzepakowiec
Drugie pokolenie gnatarza może pojawić się we wrześniu. Przy wysokiej presji larwy są zdolne w krótkim czasie doprowadzić do bardzo silnego uszkodzenia liści.
Próg zagrożenia wskazany w materiale: 4 larwy na roślinie.
Jakość pokrycia i adiuwant – na kapuście to nie jest detal
Na skuteczność zabiegu w kapuście jednocześnie wpływają:
- woskowa warstwa kutykuli,
- szkodniki ukryte na spodzie liści,
- szkodniki chowające się pod liśćmi okrywowymi,
- duże dawki cieczy roboczej, często sięgające 600–1000 l/ha.
Dlatego sama ilość wody nie gwarantuje skuteczności. Najważniejsze jest to, ile cieczy faktycznie utrzyma się na powierzchni liścia i dotrze do miejsca żerowania szkodnika.
Optymal Film
Optymal Film jest adiuwantem przylepiającym opartym na oligomerach terpenowych pochodzenia roślinnego. Tworzy na powierzchni liścia elastyczny film, który poprawia retencję cieczy, ogranicza zmywanie osadu oraz zmniejsza jego straty.
Dawkowanie: 200 ml na 100 l wody przy zabiegach do 400 l cieczy/ha oraz 100 ml na 100 l przy zabiegach powyżej 500 l/ha. Przy typowych dla kapusty 600–1000 l wody oznacza to około 0,6–1 l/ha.
Optymal Film jest adiuwantem przylepiającym, a nie zamiennikiem każdego adiuwanta wymienionego w etykiecie. Jeśli etykieta konkretnego środka wskazuje konkretny produkt, np. Asystent+ lub Slippa, należy stosować się do tego zapisu.
Szczególne znaczenie dobre utrzymanie osadu ma przy preparatach z Bacillus thuringiensis, które muszą zostać zjedzone przez młodą gąsienicę. Dlatego: młoda larwa + zabieg wieczorem + dobra retencja to zestaw, który w dużej mierze decyduje o powodzeniu zabiegu biologicznego.
Pięć preparatów szczególnie ważnych w programie ochrony kapusty
Coragen 200 SC
Substancja czynna: chlorantraniliprol 200 g/l.
Kapusta głowiasta biała: bielinek rzepnik, tantniś krzyżowiaczek, piętnówka kapustnica. Dawka maksymalna: 125 ml/ha.
W części zastosowań małoobszarowych obejmuje również kapustę czerwoną, włoską oraz zwójkę.
Karencja: 1 dzień. To jedna z najważniejszych cech tego rozwiązania w końcówce sezonu.
Sivanto Prime
Substancja czynna: flupyradifuron 200 g/l.
Dawka: 0,625 l/ha. Zalecana ilość wody: 600 l/ha. BBCH: 40–49.
Maksymalnie 1 zabieg w sezonie.
Karencja: 3 dni.
Teppeki 50 WG
Substancja czynna: flonikamid 500 g/kg.
W zabiegu nalistnym obejmuje kapustę białą i czerwoną. Dawka: 0,14 kg/ha.
Okno stosowania kończy się stosunkowo wcześnie, a karencja wynosi 14 dni. Dlatego nie jest to preparat typowo przeznaczony do ostatnich zabiegów przed zbiorem.
Affirm 095 SG
Substancja czynna: benzoesan emamektyny 9,5 g/kg.
Obejmuje kapustę białą, czerwoną i włoską. Dawka: 1,5 kg/ha. Woda: 380–1000 l/ha.
BBCH: 41–49. Karencja w kapuście głowiastej: 7 dni.
SpinTor 240 SC
Substancja czynna: spinosad 240 g/l.
W kapuście obejmuje wyłącznie kapustę głowiastą białą uprawianą w gruncie.
Dawka maksymalna: 0,4 l/ha. Karencja: 3 dni.
Zabieg należy kierować na najmłodsze stadia gąsienic. Preparat ma również zastosowanie przeciwko wciornastkowi tytoniowemu. Nie ma rejestracji przeciwko śmietce kapuścianej.
Rotacja substancji czynnych – klucz do zachowania skuteczności
Tantniś krzyżowiaczek ma wysoki potencjał do wykształcania odporności. Dlatego zmiana nazwy handlowej preparatu nie jest jeszcze rotacją. Realna rotacja oznacza zmianę grupy IRAC.
Nie należy traktować ich jako dwóch niezależnych mechanizmów działania. Zmiana jednej substancji na drugą nie jest pełną rotacją mechanizmu działania.
W kapuście dostępnych jest kilka grup IRAC, co pozwala budować program bez ciągłego powtarzania tej samej presji selekcyjnej. Preparaty biologiczne z Bacillus thuringiensis oraz grzyby entomopatogeniczne mogą dodatkowo pomóc ograniczyć presję na grupy chemiczne.
Część produktów może mieć zezwolenia wygasające lub zmieniający się zakres stosowania. Przed zakupem i przed wykonaniem zabiegu należy sprawdzić aktualny rejestr oraz etykietę konkretnego produktu.
Karencja decyduje o wyborze preparatu w końcówce sezonu
W końcówce sezonu preparat często wybiera się nie od dnia pojawienia się szkodnika, ale od planowanej daty zbioru wstecz.
| Karencja | Przykładowe rozwiązania |
|---|---|
| 1 dzień | chlorantraniliprol, część preparatów biologicznych i rozwiązań o działaniu fizycznym – zgodnie z etykietą |
| 3 dni | spinosad, flupyradifuron, pirymikarb, azadyrachtyna |
| 7 dni | benzoesan emamektyny, nalistny cyjanotraniliprol, część pyretroidów |
| 14 dni | flonikamid, acetamipryd oraz wybrane preparaty deltametrynowe |
| Bez klasycznej karencji / ograniczenia dnia zbioru | wybrane rozwiązania biologiczne i doglebowe – zawsze zgodnie z aktualną etykietą |
Kapusta biała, czerwona i włoska to trzy różne programy ochrony
Jednym z najczęstszych błędów jest automatyczne przenoszenie programu ochrony z kapusty białej na czerwoną lub włoską.
Kapusta biała ma najszerszy zakres zarejestrowanych rozwiązań. Kapusta czerwona jest często ujęta w zastosowaniach małoobszarowych. Kapusta włoska ma najbardziej ograniczony wybór.
Plantacja kapusty włoskiej wymaga własnego programu ochrony, a nie kopii programu dla kapusty białej.
Regeneracja roślin po żerowaniu szkodników i po zabiegach
Ochrona chemiczna może zatrzymać szkodnika, ale nie odbuduje utraconej powierzchni asymilacyjnej. Żerowanie mszyc i gąsienic, stres zabiegowy oraz duże wahania temperatury mogą dodatkowo obciążać roślinę.
Aminovital Power
Aminovital Power zawiera 80% wolnych aminokwasów.
Dawka dolistna dla warzyw: 0,5–1 kg/ha.
W fertygacji: 1 kg/ha.
Przed wykonaniem nowej mieszaniny należy zawsze przeprowadzić próbę mieszalności na małej objętości cieczy.
Co z tego wynika dla ostatnich zabiegów w kapuście?
1. Najpierw ustalamy termin zbioru, dopiero później dobieramy środek. Karencja może wyeliminować część produktów nawet wtedy, gdy byłyby biologicznie skuteczne.
2. Gąsienice zwalczamy przed wejściem w główkę. Celem są przede wszystkim stadia L1 i L2.
3. Mszycę ograniczamy, zanim schowa się pod liśćmi okrywowymi. W fazie zamykania główki znaczenie ma zarówno systemiczność preparatu, jak i jakość pokrycia.
4. Śmietkę monitorujemy również jesienią. Nalot może trwać do końca września i dłużej, jeżeli warunki pogodowe pozostają sprzyjające.
5. Rotujemy grupy IRAC, a nie nazwy handlowe preparatów.
6. Program musi być przygotowany dla konkretnego typu kapusty. Biała, czerwona i włoska nie zawsze mają identyczny zakres rejestracji.
7. Technika aplikacji jest równie ważna jak substancja czynna. Przy woskowym liściu i szkodnikach ukrytych pod liśćmi okrywowymi jakość pokrycia może zdecydować o wyniku zabiegu.
Są też rozwiązania biologiczne, ale o tych rozwiązaniach możemy mówić w przyszłym roku. Teraz, w tym roku, jeszcze testujemy.
Kluczem do sukcesu w uprawie warzyw kapustnych jest zintegrowana ochrona roślin i przestrzeganie okresów karencji.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym zwalczać mszycę kapuścianą na kilka dni przed zbiorem?
W przesłanym materiale najkrótsze karencje w tej części programu mają flupyradifuron (Sivanto Prime) oraz pirymikarb (Pirimor 500 WG i odpowiedniki) – po 3 dni. Flonikamid (Teppeki 50 WG) ma karencję 14 dni, dlatego zwykle nie jest rozwiązaniem na ostatnie dni przed zbiorem.
Czy SpinTor zwalcza śmietkę kapuścianą?
Nie. W materiale źródłowym wskazano, że etykieta SpinTor 240 SC w kapuście obejmuje bielinki, piętnówkę kapustnicę oraz wciornastka tytoniowca, ale nie śmietkę kapuścianą.
Do kiedy trzeba chronić kapustę przed śmietką kapuścianą?
W ciepłej jesieni nalot śmietki może trwać do końca września, a nawet zahaczać o początek października. Dlatego na odmianach późnych monitoring należy kontynuować również w końcówce sezonu.
Kiedy wykonać zabieg na tantnisia krzyżowiaczka?
W materiale jako optymalny termin wskazano około 6–8 dni po maksimum odłowu motyli w pułapkach feromonowych. Celem jest trafienie w najmłodsze stadia larwalne.
Czy program ochrony kapusty białej można zastosować w kapuście włoskiej?
Nie należy automatycznie kopiować programu. Kapusta włoska ma w wielu przypadkach węższy zakres rejestracji niż kapusta biała. Przed każdym zabiegiem trzeba sprawdzić, czy konkretna etykieta obejmuje właśnie kapustę włoską.
Jaki adiuwant stosować przy zabiegach insektycydowych w kapuście?
Przy wysokich dawkach cieczy i woskowej powierzchni liścia można wykorzystać adiuwant przylepiający Optymal Film. W materiale wskazano 200 ml/100 l wody przy zabiegach do 400 l/ha oraz 100 ml/100 l przy zabiegach powyżej 500 l/ha. Jeżeli jednak etykieta środka wymaga konkretnego adiuwanta, wiążący jest zapis etykiety.
Planujesz program ochrony kapusty na kolejny sezon?
A może zastanawiasz się, jak dobrać preparat do ostatniego zabiegu przed zbiorem? Skontaktuj się z doradcami Calfert i skorzystaj z bezpłatnej konsultacji agrotechnicznej.
Umów bezpłatną konsultację- PAMIĘTAJ, KUPUJĄC ŚRODKI OCHRONY ROŚLIN!
Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj środków bezpieczeństwa zamieszczonych w etykiecie. Środki ochrony roślin do użytku profesjonalnego mogą być nabyte tylko i wyłącznie przez osoby pełnoletnie oraz posiadające kwalifikacje wymagane od osób nabywających środki ochrony roślin określone w ustawie (art. 28 Ustawy z 8 marca 2023 r. o Środkach Ochrony Roślin Dz. Ust. 2020 poz. 2097 z późn. zm.).
