Szara pleśń truskawki – zapobieganie i skuteczne zwalczanie
Jednym z groźniejszych patogenów truskawek jest grzyb wywołujący pleśnienie i gnicie owoców. Powszechnie znany pod nazwą łacińską Botrytis cinerea (także Botryotinia fuckeliana). Nam łatwiej wpada w ucho (a i w oczy) jako szara pleśń. Nazwa dobrze opisuje późne objawy infekcji, choć nie oddaje podstępności sprawcy. Z drugiej strony „szara eminencja” też nie kojarzy się dobrze, a w przypadku zgnilizn i pleśnienia grzyb ten taką właśnie pełni rolę. Rozwija się bowiem w ukryciu, a dopiero skutki są łatwe do zauważenia i już niemożliwe do usunięcia! Podstawa skutecznej ochrony truskawek leży w prewencji i skutecznym zarządzaniu warunkami uprawy.
Spis treści
Szara pleśń truskawki: warunki sprzyjające rozwojowi choroby
Bądźmy szybsi niż nasz przeciwnik! Jeżeli w przypadku patogenów grzybowych mówimy o zapobieganiu, o stwarzaniu niekorzystnych warunków dla życia i propagacji patogena, to bardziej niż do innych chorób – odnosi się to do szarej pleśni.
Dlaczego? Wynika to z warunków, w jakich grzyb ten rozwija się i wyrządza szkody. Szara pleśń to patogen niskiej i umiarkowanej temperatury oraz wysokiej wilgotności. Jeżeli zatem w chłodnej porze roku spodziewamy się opadów bądź kondensacji pary wodnej (rosy), to powinniśmy kilka dni wcześniej zabezpieczać rośliny przed możliwością kiełkowania zarodników B. cinerea.
Grzyb rozwija się najlepiej w temperaturze 5–18°C i wilgotności względnej powietrza powyżej 60%. Nie znaczy to jednak, że w innych warunkach termicznych nie zaobserwujemy infekcji. W przypadku tego grzyba ważniejsza jest wilgotność niż temperatura.
Powszechnie znana jest teza „na suchym liściu nie skiełkuje żaden grzyb, ale na mokrym – każdy”. Można powiedzieć, że odnosi się ona przede wszystkim do szarej pleśni właśnie.
Co oprócz warunków termicznych i wilgotnościowych sprzyja zakażeniu? Na termikę wpływ (nawet w tunelach) mamy ograniczony. Ale na wilgotność w łanie roślin – już owszem! Co z tego wynika? Każdy ruch powietrza w okolicy roślin zmniejsza ryzyko porażenia szarą pleśnią.
Jak wietrzyć plantacje truskawek okrytych (włóknina, folia)?
Zatem w polu wielkiego wpływu na parowanie kropel z liści i ogonków czy karp nie mamy. Ale jeżeli rośliny są okryte (folią lub włókniną) – w miarę możliwości powinniśmy je wietrzyć!
Jest to szczególnie istotne na przełomie zimy i wiosny. A konkretnie, gdy w nocy temperatura spada poniżej zera, a w dzień pod okryciem osiąga wartości około 20°C. W takich warunkach występują:
- parowanie wody z gleby,
- transpiracja,
- skraplanie się pary na powierzchniach chłodniejszych – folii, włókninie lub liściach.
Co dalej? Wiadomo: w kropli wody zarodniki czują się, jak… ryba w wodzie! One świetnie, ale my – niekoniecznie. Bo jeżeli zdarzy się przypadek infekcji przez dno kwiatowe podczas kwitnienia (pod okrywami), mamy do wyrzucenia cały kwiatostan, a bywa, że niejeden!
Dlatego w dzień, gdy jest pogoda słoneczna lub bez opadów i temperatura powyżej zera, powinniśmy odkrywać na dzień kwatery i zakrywać je z powrotem na noc. Kosztowne, ale straty, jakie możemy ponieść – jeszcze kosztowniejsze!
Szara pleśń w uprawach truskawki pod osłonami
W tunelach lub szklarniach sytuacja jest łatwiejsza do kontrolowania.
W uprawach na rynnie szara pleśń jest zwykle skutkiem zaniedbania w usuwaniu nadmiaru liści lub pozostawianiu pędów kwiatostanowych po zbiorze. Powoduje to wyższe zagęszczenie roślin, utrudnia wietrzenie i parowanie wody z roślin i karp, sprzyja więc zakażeniom.
Podobnie jest w uprawie na podniesionych zagonach w glebie w tunelach. Tam dodatkowo dochodzi element podnoszenia wilgotności powietrza przez transpirujące chwasty. Nierzadko są one pierwotnym źródłem zakażeń szarą pleśnią (zimują na nich nie tylko zarodniki przetrwalnikowe, lecz także strzępki wytwarzające zarodniki konidialne).
W tunelach czy szklarniach standardem zatem powinno być wietrzenie, o ile tylko temperatura na zewnątrz jest dodatnia. Zawsze można regulować ruch powietrza stopniem otwarcia wietrzników lub bram na szczytach. Zwykle po około 30 minutach od rozpoczęcia wietrzenia – rośliny są suche.
Znasz to zjawisko?
Pod osłonami uwagę trzeba zwrócić także na specyficzne zjawisko reakcji roślin na zbyt mokre podłoże. Zjawisko to, znane jako gutacja, to naturalny proces, w którym roślina wydziela wodę w postaci kropli, zwykle na końcach liści, przez specjalne struktury zwane hydratodami.
Gutacja występuje, gdy roślina ma nadmiar wody w glebie i wysokie parcie korzeniowe, ale niską szybkość parowania (transpiracji). Często jest to związane z wysoką wilgotnością powietrza. Krople te to wodny roztwór z solami mineralnymi, który wydostaje się na zewnątrz. W ten sposób roślina pozbywa się nadmiaru wody.
Obserwujmy zatem rośliny i tym bardziej stosujmy wietrzenie, gdy zauważymy opisane wcześniej zjawisko.
Usuwanie resztek roślinnych – ważny zabieg fitosanitarny
Inna droga zakażenia to pozostawione na polu czy w tunelu resztki roślin, na których rozwija się szara pleśń. Chodzi tu przede wszystkim o uszkodzone owoce – albo już porażone przez B.cinerea, albo pleśniejące na glebie. Mianowicie grzyb, infekując słodkie podłoże (grzyby wykorzystują przede wszystkim cukry z owoców), wytwarza ogromne ilości zarodników, które następnie infekują sąsiednie rośliny.
Usuwajmy resztki – to się bardzo opłaci (mimo, że trzeba najpierw opłacić tego, kto to wyzbiera !).
Modyfikacja żywienia truskawki: wzmacnianie odporności roślin
Kiełkujące zarodniki grzyba używają specyficznej „broni chemicznej”, aby dostać się do tkanek roślin. Ale… muszą pokonać barierę – komórki skórki liści, a dokładniej ścianę komórkową i (lub) blaszkę środkową.
Chodzi zatem o to, aby tak zmodyfikować żywienie roślin, by ściana komórkowa i blaszka środkowa były trudne do rozpuszczenia przez enzymy strzępki grzyba. Co za tym idzie, wnikanie strzępek do wnętrza komórek jest utrudnione lub wręcz niemożliwe. Doprowadza to do takiej sytuacji, kiedy grzyb zostaje “zagłodzony” i zamiera.
Krzem i wapń na szarą pleśń
Istnieją dwa pierwiastki powodujące poważne trudności w forsowaniu ścian przez grzyby: krzem i wapń.
Wiele publikacji opisuje mechanizmy implementacji jonów wapnia i krzemu w struktury komórek roślinnych. Sam lubię porównywać dobre odżywienie roślin tymi pierwiastkami do budowy muru. Jony wapnia stanowią w takim przypadku cegły, a jony krzemu – elastyczną zaprawę. Taki mur, napierany przez strzępkę grzyba i traktowany rozpuszczającymi go enzymami, ma szansę przetrwać. Albowiem zanim grzyb „dobierze się” do surowców energetycznych (cukrów) ukrytych w komórce (za tym murem), prędzej padnie z głodu (brak zapasów energii) lub pragnienia (brak wody – bo wietrzymy uprawę !).
Jaka forma wapnia dla truskawek?
W żywieniu roślin wapniem zastosowanie mają wszystkie związki wapnia rozpuszczalne w wodzie. Zatem w okresie wegetacji przede wszystkim będą to:
- azotan wapnia (saletra wapniowa),
- chlorek wapnia lub tiosiarczan wapnia – w okresach, gdy ograniczamy azot,
- organiczne połącznia jonów wapnia (np. mrówczan wapnia).
Warto przypomnieć, że wapń jest przez rośliny pobierany z podłoża jedynie podczas transpiracji (biernie). Aby tak się stało, musi więc zaistnieć różnica w wilgotności względnej podłoża i powietrza. Ta w powietrzu musi być niższa, aby zachodziło zjawisko transpiracji. Zatem im wyższa wilgotność powietrza na wysokości roślin, tym mniejsza sprawność transpiracji i tym silniejsze ograniczenie pobierania wapnia z podłoża.
Ktoś mógłby powiedzieć, że przecież wapń można także aplikować dolistnie. Jest jedno „ale”. Przemieszcza się on w roślinie wolno – z górnej strony liścia na dolną zajmuje około… tygodnia! Zatem – wapń pozakorzeniowo stosujemy jedynie dla ochrony czy utwardzenia owoców.
Żywienie truskawek krzemem
Co do żywienia krzemem, krążą opinie, że jest ono zbędne, ponieważ w glebach znajduje się dostateczna ilość krzemu pochodzącego z krzemionki (dwutlenku krzemu = piasku).
Niestety, rozpuszczalność krzemionki w obecnych warunkach klimatycznych jest znikoma (wynosi blisko 0 mg/l, czyli nie rozpuszcza się wcale). Z kolei krzem obecny w wodzie pochodzi z innych związków chemicznych i na ogół nie występuje w ilościach wystarczających do dobrego odżywienia nim roślin. Stąd warto stosować suplementację krzemem.
Mamy do dyspozycji produkty bazujące na ortokrzemianach i innych połączeniach chemicznych krzemu, ale w praktyce do tej pory mam pozytywne spostrzeżenia co do dwu produktów: Potasil Plus Krzem (do stosowania dolistnego) oraz Wall-Up (fertygacja).
Co do żywienia dolistnego krzemem – mamy na rynku wiele produktów. Uważać jednak powinniśmy na warunki ich stosowania oraz na możliwości mieszania np. ze środkami ochrony. Jeżeli mieszalność nie jest opisana w etykiecie – zawsze wykonujmy próbę słoikową.
Chemiczne zwalczanie szarej pleśni – ograniczenia i strategia działania
Lista substancji aktywnych dopuszczonych do zwalczania szarej pleśni cały czas się kurczy. Wynika to po części z nierozsądnych i nieuzasadnionych regulacji urzędniczych. Ale także to efekt ograniczeń co do ilości substancji aktywnych i poziomów pozostałości stosowanych przez sieci handlowe bądź jednostki hurtowe skupujące owoce. Zawsze zatem upewnijmy się, na co i jak często możemy sobie pozwolić.
Niestety, od jakiegoś czasu nie mamy już na rynku (legalnie) preparatów o działaniu układowym, zapobiegających zasiedlaniu plantacji przez grzyby.
Zwracam więc uwagę: zwalczanie chemiczne na ogół stosujemy ex post, gdy już coś widzimy. Większość środków może być stosowana zapobiegawczo. Jednak w przypadku ograniczania pozostałości w owocach może się okazać, że trudno nam będzie walczyć chemią, uwzględniając rotację substancji aktywnych. Jest ona konieczna, aby nie dopuścić do wytworzenia ras odpornych patogena!
Interwencyjne zwalczanie szarej pleśni truskawki
Dlatego nierzadko sięgamy po interwencyjne zwalczanie grzybów produktami:
- nie dającymi pozostałości,
- nie mającymi okresów karencji,
- nie wywołującymi zjawiska odporności.
Są to najczęściej silne utleniacze: roztwory kwasu podchlorawego (Agro ECA Protect) lub nadtlenku wodoru (perhydrol, Bisteran, Huwa-San TR 50).
Bywa, że owe substancje utleniające występują w mieszaninie z jonami metali (np. srebra). Wykazują wówczas także skuteczność w zasuszaniu tkanek grzyba drogą reakcji redoks (utleniania-redukcji). Pierwiastki te (głównie srebro) występują w formie mieszaniny z utleniaczem (Bisteran, Huwa- San TR 50) lub solo (np. Silver Plant).
Zabiegi preparatami miedziowymi
Znany jest też podobny wpływ jonów miedzi, która w połączeniach organicznych wykazuje silne działanie na grzyby (zarówno drogą stosowania do wewnątrz tkanek, jak i w aplikacji pozakorzeniowej). Jednak w przypadku miedzi zwrócić należy uwagę na kwestie karencji. Albowiem jony miedzi pochodzące z połączeń z różnymi anionami są oznaczane tak samo w analizie chemicznej!
Wspomnieć trzeba o produktach opartych na organicznych połączeniach miedzi (np. Gluko Miedź Extra). Obok podstawowego efektu odżywienia roślin mogą okazać się niezwykle skuteczne przeciwko różnym grzybom, w tym szarej pleśni.
Podsumowanie: czym jest Botrytis cinerea i jak go spacyfikować?
Reasumując, Botrytis cinerea to grzyb powszechnie występujący w środowisku i prędzej czy później zaatakuje uprawę truskawek. Zapobieganie infekcji polega przede wszystkim na zarządzaniu klimatem i dbałości o higienę plantacji. Dodatkowo warto rozważyć modyfikację żywienia roślin w celu ograniczenia ryzyka porażenia szarą pleśnią.
Co w przypadku, kiedy zachodzi konieczność zwalczania chemicznego? Ze względu na brak preparatów o działaniu układowym pozostaje nam strategia ex post (interwencyjna). Można wówczas sięgnąć po nieswoiste produkty, które nie mają karencji, nie pozostawiają pozostałości w owocach, ani nie wywołują zjawiska odporności u patogenów. Pamiętajmy: stosując fungicydy, zawsze bazujmy na aktualnym programie ochrony roślin.
- PAMIĘTAJ, KUPUJĄC ŚRODKI OCHRONY ROŚLIN!
Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj środków bezpieczeństwa zamieszczonych w etykiecie. Środki ochrony roślin do użytku profesjonalnego mogą być nabyte tylko i wyłącznie przez osoby pełnoletnie oraz posiadające kwalifikacje wymagane od osób nabywających środki ochrony roślin określone w ustawie (art. 28 Ustawy z 8 marca 2023 r. o Środkach Ochrony Roślin Dz. Ust. 2020 poz. 2097 z późn. zm.).
GLUKO MIEDŹ EXTRA
OPTYMAL FILM
