Przygotowanie stanowiska pod truskawki, czyli dlaczego w Belgii dokładnie przygotowuje się glebę zanim posadzi się rośliny.
Przygotowanie stanowiska pod truskawki, czyli dlaczego w Belgii dokładnie przygotowuje się glebę zanim posadzi się rośliny.
Czy truskawki posadzone po truskawkach mogą od pierwszego sezonu dawać pełny plon, bez wypadów i placów słabych roślin? Plantatorzy z okolic Hoogstraten w północnej Belgii pokazują, że tak, ale pod jednym warunkiem: stanowisko przygotowuje się miesiącami, a nie w ostatnim tygodniu przed sadzeniem. W październiku 2026 roku Albert Zwierzyński (Calfert) odwiedził tam pola, na którym w czerwcu zlikwidowano plantację, a na przełomie lutego i marca zostanie posadzona odmiana Falco. Opisujemy krok po kroku, co działo się na tym polu i dlaczego każdy z tych kroków pracuje na system korzeniowy przyszłej plantacji.
Belgia, Hoogstraten – jak plantator przygotowuje pole po truskawkach przed sadzeniem odmiany Falco
Zobacz materiał z pól pod Hoogstraten: likwidacja plantacji, przedplon z aksamitką, nawożenie z mikroorganizmami, formowanie zagonów i planowanie obsady.
Truskawki po truskawkach, czyli najtrudniejszy punkt wyjścia
Hoogstraten w prowincji Antwerpia to obok walońskiego Wépion jedno z dwóch głównych zagłębi truskawkowych Belgii. Region leży przy samej granicy z Holandią, około 20 km od Bredy. Pole, które pokazujemy w filmie, nie jest nowym stanowiskiem. Truskawki rosły tu już wcześniej, plantację zlikwidowano w czerwcu, a nowe nasadzenie wróci na to samo pole już w lutym 2027.
To sytuacja dobrze znana także w Polsce. W wielu gospodarstwach o miejscu plantacji decyduje instalacja nawodnieniowa, dostęp do wody i ograniczona powierzchnia ziemi. W efekcie truskawka wraca na pole szybciej, niż wynikałoby to z zasad płodozmianu. A to oznacza, że nowa plantacja startuje w glebie, która przez kilka lat pracowała na jeden gatunek.
Co zostaje w glebie po starej plantacji?
Po kilku latach uprawy truskawki w glebie kumulują się patogeny, które żyją na tym samym gatunku. Verticillium dahliae tworzy mikrosklerocja, które przetrwają w ziemi wiele lat i czekają na kolejnego żywiciela. Grzyby z rodzajów Rhizoctonia i Pythium współtworzą tak zwaną czarną zgniliznę korzeni, w której młode, białe korzenie włośnikowe czernieją i zamierają. Do tego dochodzą nicienie, w tym Pratylenchus penetrans, które uszkadzają korzenie i otwierają drogę infekcjom grzybowym.
Równolegle pogarsza się sama gleba. Lata pod folią, ruch maszyn i zbieraczy w międzyrzędziach oraz brak dopływu świeżej materii organicznej robią swoje. Gleba traci strukturę, zagęszcza się i gorzej odprowadza wodę. A nadmiar wody, przechłodzenie i susza to właśnie te czynniki stresowe, które według służb doradczych University of Kentucky poprzedzają rozwój czarnej zgnilizny korzeni.
Zalecenie płynące z tych samych źródeł jest jednoznaczne: przy problemie z czarną zgnilizną korzeni truskawka powinna wrócić na pole dopiero po 3 do 5 latach. Belgijski plantator takiej przerwy nie ma. Ma niespełna cztery miesiące między likwidacją a formowaniem zagonów. Musi je wykorzystać tak, żeby odbudować to, co poprzednia plantacja z gleby zabrała, i ograniczyć to, co w niej zostawiła.
Jeszcze raz chciałbym podkreślić, bo to, co tutaj słyszę od plantatorów, jak z nimi w Belgii rozmawiam, jest bardzo ważne i istotne, czyli przygotowanie gleby i stanowiska. Oni na to stawiają tu ogromną, ogromną uwagę.
Albert Zwierzyński, Calfert
Dlatego przygotowanie stanowiska nie jest w tym gospodarstwie dodatkiem do technologii uprawy. Jest jej fundamentem, a wszystko, co dzieje się na plantacji w kolejnym sezonie, stoi na tym, co zostało zrobione między czerwcem a marcem.
Od czerwca do marca, czyli harmonogram bez pustych miesięcy
Najciekawsze w tym polu jest to, że okres między plantacjami nie jest przerwą w produkcji. Każdy miesiąc ma przypisane konkretne zadanie, a kolejne kroki budują na poprzednich.
Na telefonie tabelę można przesuwać palcem w poziomie.
| Termin | Co się dzieje na polu | Cel |
|---|---|---|
| czerwiec | likwidacja starej plantacji | zwolnienie pola na czas, który pozwala wysiać przedplon |
| lipiec, sierpień, wrzesień | przedplon, różne mieszanki z dużym udziałem aksamitki | odbudowa życia glebowego, ograniczenie nicieni, materia organiczna |
| przełom września i października | nawóz mineralno-organiczny z mikroorganizmami na całą powierzchnię, formowanie zagonów, linia kroplująca, czarna folia | wprowadzenie składników, materii organicznej i mikroorganizmów w objętość przyszłego zagonu |
| od października do lutego | gotowe zagony pod folią | gleba osiada, zagon jest gotowy niezależnie od wiosennej pogody |
| koniec lutego, początek marca | sadzenie odmiany Falco z sadzonek WB, około 40 tys. roślin/ha, co 30 cm | plon w roku sadzenia |
Dlaczego zagony formuje się już jesienią?
Sadzenie zaplanowano na przełom lutego i marca. W tym terminie gleba w Belgii, podobnie jak w Polsce, często jest zbyt mokra, aby wjechać na pole z maszyną do formowania zagonów. Zagon usypany z mokrej ziemi jest zbity, ma zamazane ścianki i grudy, a korzenie młodych roślin trafiają w glebę pozbawioną powietrza. Jesienią, przy odpowiedniej wilgotności, zagon formuje się w dobrych warunkach.
Uformowany zagon ma też czas, żeby osiąść. Linia kroplująca i folia leżą już na miejscu, więc w dniu dostawy sadzonek można od razu sadzić. Czarna folia nagrzewa się wiosną w słońcu, więc gleba pod nią szybciej osiąga temperaturę, w której korzenie zaczynają rosnąć. Przy sadzonkach, które mają wydać plon kilka miesięcy po posadzeniu, każdy tydzień szybszego ukorzenienia ma znaczenie.
Pole pod folią czeka na sadzonki niezależnie od wiosennej pogody. Przy wczesnym sadzeniu kluczowe jest możliwość natychmiastowego startu po dostawie materiału, a nie walka z mokrym łanem.
Aksamitka w przedplonie, czyli roślina, która pracuje na następną plantację
Pomiędzy czasem, kiedy rośliny zostały zlikwidowane, a uformowaniem zagonów, czyli w lipcu, sierpniu i wrześniu, były tutaj uprawiane rośliny przedplonowe. Różne mieszanki, z dużym nastawieniem na aksamitkę, po to, aby to stanowisko jak najlepiej przygotować do wzrostu i rozwoju roślin.
Albert Zwierzyński, Calfert
Wybór aksamitki nie jest przypadkowy. Aksamitka rozpierzchła (Tagetes patula) jest w Holandii i Belgii od lat badana jako roślina ograniczająca populację nicienia korzeniowego Pratylenchus penetrans. Ten nicień ma bardzo szeroki krąg żywicieli. W materiałach Wageningen University & Research truskawka figuruje na liście upraw, w których jego obecność grozi wyraźnymi stratami. Oprócz bezpośredniego żerowania na korzeniach nicień zwiększa szkody powodowane przez werticliozę.
Jak działa aksamitka na nicienie?
Mechanizm jest inny niż przy zwykłym nawozie zielonym. Nicienie z rodzaju Pratylenchus wnikają do korzeni aksamitki, a roślina reaguje na uszkodzenie tkanek w sposób, który je zabija. Aksamitka nie jest więc dla nich żywicielem, tylko pułapką. Według badań WUR dobrze prowadzona uprawa ogranicza populację nicienia także w głębszych warstwach gleby, do 60 cm, a efekt utrzymuje się przez kilka kolejnych lat.
Warunkiem jest czas. WUR podaje, że aksamitkę wysiewa się między połową maja a połową lipca i musi ona rosnąć około trzech miesięcy. Likwidacja plantacji w czerwcu i przedplon rosnący od lipca do końca września mieszczą się w tym oknie. Gdyby plantacja została zlikwidowana w sierpniu, na pełny efekt aksamitki byłoby już za późno.
Aksamitka działa wybiórczo. Ogranicza Pratylenchus penetrans i P. crenatus, ale nie zwalcza mątwików ani guzaków. Słabo działa w zachwaszczonym łanie, bo wiele chwastów jest żywicielami nicienia, a aksamitka wolno startuje i łatwo zarasta. Ważna jest też uwaga dotycząca mieszanek. Większość roślin uprawianych na nawóz zielony jest dla P. penetrans dobrym żywicielem, a w badaniach WUR wyjątkiem obok aksamitki był owies szorstki. Aksamitka namnaża natomiast nicienie z rodziny Trichodoridae spp., dlatego przed jej siewem warto znać skład nicieni w glebie.
Przedplon to więcej niż nicienie
Nie znamy dokładnego składu mieszanki zastosowanej w tym gospodarstwie. Plantator mówił o przygotowaniu stanowiska do wzrostu i rozwoju roślin, a nie wyłącznie o nicieniach. Przedplon pracuje na kilku poziomach jednocześnie. Korzenie roślin przedplonowych przerastają glebę zbitą po latach uprawy i zostawiają w niej kanały. Masa roślinna wraca do gleby jako materia organiczna, a żywe korzenie przez całe lato karmią mikroorganizmy glebowe wydzielinami. Pole nie leży odłogiem, więc nie zarasta chwastami i nie traci składników z wodą.
Nawóz z mikroorganizmami, czyli karmienie gleby, a nie tylko rośliny
Drugim filarem przygotowania stanowiska jest nawożenie wykonane tuż przed formowaniem zagonów. Plantator zastosował jeden produkt, który łączy trzy funkcje: dostarcza składników pokarmowych, zawiera komponenty o działaniu stymulującym oraz żywe mikroorganizmy.
Został tutaj wysiany nawóz mineralno-organiczny z mikroorganizmami. W jednym produkcie mamy składniki odżywcze, mamy składniki stymulujące, a także mikroorganizmy, takie jak Trichoderma spp. czy Bacillus spp.
Albert Zwierzyński, Calfert
Dlaczego mikroorganizmy razem z materią organiczną?
Mikroorganizmy wprowadzone do gleby muszą się w niej utrzymać i namnożyć, a do tego potrzebują pożywienia. Frakcja organiczna nawozu jest dla nich źródłem węgla i energii, a część mineralna daje roślinie składniki na start. Dlatego połączenie nawozu organiczno-mineralnego z mikroorganizmami w jednym zabiegu ma sens: szczepionka trafia do gleby razem z tym, czym może się żywić.
Grzyby z rodzaju Trichoderma spp. kolonizują ryzosferę i powierzchnię korzeni. Konkurują z patogenami o miejsce i składniki, a część szczepów pasożytuje na grzybach chorobotwórczych. Bakterie z rodzaju Bacillus spp. tworzą przetrwalniki, dzięki którym dobrze znoszą niekorzystne warunki. Wytwarzają związki ograniczające rozwój patogenów, wspierają wzrost korzeni i uruchamiają trudno dostępny fosfor. W glebie po truskawkach, z nagromadzonymi patogenami, to dokładnie ten kierunek, którego potrzeba.
Technika aplikacji, czyli nawóz tam, gdzie będą korzenie truskawek
Nawóz wysiano po całości pola, a dopiero potem wjechała maszyna formująca zagony. Formierka zgarniała ziemię razem z nawozem z pasów, które teraz są międzyrzędziami, i usypywała z niej zagon. Zagon powstaje z ziemi zebranej z szerszego pasa, więc nawóz i mikroorganizmy z całej powierzchni trafiają do mniejszej objętości gleby. To dokładnie ta objętość, w której przez cały sezon będzie pracował system korzeniowy.
Zagon okryto czarną folią, a pod folią ułożono linię kroplującą, którą plantacja będzie otrzymywać wodę i składniki pokarmowe. Po rozłożeniu folii jedyną drogą do strefy korzeniowej jest kroplownik. Wszystko, co ma trafić do gleby w formie stałej, czyli materia organiczna, nawozy granulowane i sypkie preparaty mikrobiologiczne, musi być wprowadzone wcześniej.
Korzeń decyduje o plonie, czyli dlaczego Belgom tak zależy na braku wypadów?
To jest kluczem i sekretem plantatorów belgijskich, aby owoce były jak najwyższej jakości, ale przede wszystkim, aby nie było wypadków. Aby każda sadzonka, która tutaj zostanie posadzona, była maksymalnie produktywna i maksymalnie wydajna i mogła się w tej glebie rozwijać.
Albert Zwierzyński, Calfert
System korzeniowy truskawki jest płytki, a zdecydowana większość korzeni pracuje w wierzchniej warstwie gleby. Wodę i składniki pobierają przede wszystkim drobne, białe korzenie włośnikowe, które żyją krótko i są stale odnawiane. Roślina może je odnawiać tylko wtedy, gdy gleba jest przewiewna, wilgotna, ale nie mokra, i wolna od dużej presji patogenów. Wszystkie zabiegi opisane wyżej pracują więc na jedno: na stałą zdolność rośliny do budowania nowych korzeni.
Uszkodzenia korzeni mają podstępny przebieg. W przypadku czarnej zgnilizny korzeni rośliny słabną stopniowo, tracą wigor i starsze liście, a owoce są mniejsze i jest ich mniej. Objawy są zwykle najsilniejsze tuż przed zbiorem, czyli w momencie, gdy roślina najbardziej potrzebuje korzeni. Problem, który zaczął się w glebie jesienią, plantator widzi dopiero w zysku po zbiorach.
Sadzonka WB nie wybacza słabego startu
Na tym polu zostaną posadzone sadzonki typu WB (waiting bed). To duże, wielokoronowe rośliny produkowane w szkółce, wykopywane zimą i przechowywane w chłodni. Kwiatostany mają zawiązane jeszcze w szkółce, dlatego po posadzeniu wczesną wiosną owocują w tym samym sezonie. Ta zaleta ma swoją drugą stronę. Roślina posadzona do chłodnej gleby musi jednocześnie zbudować nowy system korzeniowy i wykarmić kilka kwiatostanów, a na nadrabianie słabego startu nie ma czasu.
Sadzonki WB są zwykle wyraźnie droższe od standardowych sadzonek frigo, więc każdy wypad ma konkretną cenę. Prosty rachunek: przy obsadzie 40 tys. roślin na hektar 2% wypadów to 800 pustych miejsc w rzędach, a 5% to już 2000. Dosadzenie w tym samym sezonie nie odrobi plonu, bo późno posadzona roślina nie dogoni reszty plantacji. Z tej perspektywy koszt przedplonu i nawożenia przed formowaniem zagonów wygląda zupełnie inaczej.
Falco i rozstaw nasadzenia w odwiedzonym gospodarstwie
Plantator stawia głównie na odmianę Falco i ma pod nią bardzo dopracowaną technologię. Jak usłyszeliśmy na miejscu, odmiana w tym gospodarstwie bardzo się sprawdziła. Falco to odmiana jednokrotnie owocująca z hodowli Flevo Berry z Ens w Holandii. Według polskiego dystrybutora jest średnio wczesna i zaczyna owocować około 3 dni przed Elsantą. Dokumentacja ochrony odmiany opisuje jej owoce jako bardzo duże, jędrne, słodkie i jasnoczerwone. Dystrybutor deklaruje też wysoką tolerancję na Phytophthora cactorum, co przy sadzeniu po truskawkach ma praktyczne znaczenie.
Parametry nasadzenia w odwiedzonym gospodarstwie
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Odmaiana | Falco (jednokrotnie owocująca) |
| Hodowla | Flevo Berry, Ens (Holandia) |
| Wczesność | średnio wczesna, owocowanie ok. 3 dni przed Elsantą |
| Owoce | bardzo duże, jędrne, słodkie, jasnoczerwone |
| Tolerancja | deklarowana wysoka tolerancja na Phytophthora cactorum |
| Materiał sadzeniowy | sadzonki WB (waiting bed) |
| Obsada | ok. 40 tys. roślin/ha |
| Rozstawa w rzędzie | 30 cm |
| Długość rzędów | ok. 12 km rzędów na hektar |
| Osie zagonów | jeden rząd na zagonie – ok. 0,83 m; dwa rzędy – ok. 1,67 m |
Warto wykonać takie przeliczenie dla własnego pola, zanim zamówi się sadzonki.
Co z Belgii przenieść na polską plantację?
Belgijskiej technologii nie da się skopiować jeden do jednego, bo inny jest klimat, terminy i materiał szkółkarski. Logika przygotowania stanowiska przenosi się jednak bez zmian. Oto kolejność działań, którą warto zaplanować przed likwidacją starej plantacji.
- Zacznij od diagnozy. Przed likwidacją plantacji wykonaj analizę chemiczną gleby metodą ogrodniczą, oznacz zawartość materii organicznej i zleć analizę nematologiczną i fitopatologiczną. Bez niej nie wiadomo, czy aksamitka w ogóle trafi w problem.
- Zaplanuj termin likwidacji pod przedplon. Jeśli chcesz wykorzystać aksamitkę, pole musi być wolne najpóźniej w lipcu, bo roślina potrzebuje około trzech miesięcy wzrostu.
- Dobierz przedplon do problemu i pilnuj czystości łanu. Przy Pratylenchus penetrans aksamitka działa najlepiej w czystym siewie lub z gatunkami, które nie są żywicielami nicienia. Chwasty w łanie osłabiają cały efekt.
- Oceń strukturę gleby. Po latach ruchu w międzyrzędziach sprawdź, czy nie ma warstwy zagęszczonej, i usuń ją, zanim uformujesz zagony. Zastoiska wody to jeden z głównych czynników poprzedzających choroby korzeni.
- Materię organiczną i preparaty mikrobiologiczne wprowadź przed formowaniem zagonów, na całą powierzchnię. Formierka zgarnie je do zagonu, czyli tam, gdzie będą korzenie.
- Przy wczesnym sadzeniu formuj zagony jesienią. Przy odpowiedniej wilgotności gleby, a nie wiosną w mokrej ziemi.
- Policz koszt wypadów. Przy drogim materiale nasadzeniowym inwestycja w stanowisko zwraca się już przy kilku procentach roślin, które nie wypadną.
Stanowisko przygotowane jesienią to plon w przyszłym sezonie
Pole pod Hoogstraten pokazuje, że truskawka może wrócić na stanowisko po truskawce, ale tylko wtedy, gdy okres między plantacjami zostanie potraktowany jako pełnoprawny etap uprawy. Przedplon z aksamitką ogranicza nicienie i odbudowuje życie glebowe. Nawóz mineralno-organiczny z Trichoderma i Bacillus wysiany przed formowaniem zagonów trafia dokładnie w strefę przyszłych korzeni. Zagony uformowane jesienią czekają pod folią na sadzenie, niezależnie od wiosennej pogody.
Belgijscy plantatorzy nie mówią o tym jak o nowinkach. W każdym gospodarstwie powtarzało się to samo: najpierw gleba i system korzeniowy, potem plon i jakość owoców. Każda posadzona roślina ma być wydajna, a wypady traktuje się jako stratę, której można było uniknąć.
Stworzenie roślinom takich warunków, aby miały jak najbardziej komfortowe warunki najpierw do rozwoju systemu korzeniowego. A silny, rozwinięty system korzeniowy to również silniejsza i lepiej produktywna roślina.
Albert Zwierzyński, Calfert
Dobre przygotowanie stanowiska to cały łańcuch:
diagnoza gleby → termin likwidacji pod przedplon → aksamitka w czystym łanie → nawóz z mikroorganizmami przed formowaniem → zagony jesienią → sadzonki WB bez wypadów.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy można sadzić truskawki po truskawkach?
Można, ale to najtrudniejsze stanowisko. W glebie po truskawce kumulują się patogeny korzeni, takie jak Verticillium dahliae, Rhizoctonia i Pythium, oraz nicienie, a gleba traci strukturę. Przy problemie z czarną zgnilizną korzeni zaleca się 3 do 5 lat przerwy. Jeśli takiej przerwy nie ma, okres między plantacjami trzeba wykorzystać na przedplon, materię organiczną i odbudowę życia glebowego.
Dlaczego aksamitka jest dobrym przedplonem przed truskawką?
Aksamitka rozpierzchła ogranicza populację nicienia Pratylenchus penetrans, który uszkadza korzenie truskawki i zwiększa szkody od werticiliozy. Nicienie wnikają do jej korzeni i giną. Według WUR potrzebuje około trzech miesięcy wzrostu i siewu między połową maja a połową lipca, a łan musi być wolny od chwastów.
Kiedy wprowadzić nawóz z mikroorganizmami przy uprawie na zagonach z folią?
Przed formowaniem zagonów, na całą powierzchnię pola. Formierka zgarnia glebę razem z nawozem z międzyrzędzi do zagonu, więc nawóz i mikroorganizmy trafiają w strefę przyszłych korzeni. Po rozłożeniu folii można już stosować tylko preparaty podawane przez linię kroplującą.
Po co formować zagony jesienią, skoro sadzenie jest w marcu?
Na przełomie lutego i marca gleba często jest zbyt mokra, a zagon usypany z mokrej ziemi jest zbity i słabo napowietrzony. Zagon uformowany jesienią zdąży osiąść, a pod czarną folią gleba wiosną szybciej się nagrzewa. Sadzonki można sadzić od razu po dostawie.
Czym są sadzonki WB?
To duże, wielokoronowe sadzonki z zawiązanymi kwiatostanami, produkowane w szkółce i przechowywane w chłodni. Posadzone wczesną wiosną owocują w tym samym sezonie. Są droższe od standardowych sadzonek frigo i potrzebują szybkiego ukorzenienia, dlatego wymagają starannie przygotowanego stanowiska.
Profesjonalne wsparcie przy zakładaniu plantacji: bezpłatna konsultacja
Planujesz nową plantację na polu po truskawkach? Skontaktuj się z doradcami Calfert. Pomożemy ocenić stanowisko i zaplanować jego przygotowanie, od przedplonu po nawożenie przed formowaniem zagonów.
Umów bezpłatną konsultację
