Plantacja na jeden sezon zbiorów, czyli intensywność po belgijsku

Żeby zrozumieć, dlaczego belgijscy plantatorzy tak pilnują pierwszych tygodni po posadzeniu, trzeba zacząć od modelu produkcji. W okolicach Hoogstraten truskawki uprawia się w systemach bardzo intensywnych. Plantację zakłada się z myślą o jednym roku zbiorów. Po zbiorze likwiduje się ją razem z zagonami, a na pole wchodzą rośliny fitosanitarne.

W takim modelu nie ma drugiego sezonu, w którym roślina nadrobi słaby start. Cały plon, na który pracuje plantator, powstaje z jednego cyklu: posadzenie w sierpniu, ukorzenienie, rozkrzewienie i zawiązywanie pąków jesienią, przezimowanie i zbiór. Każdy tydzień opóźnienia w ukorzenieniu skraca czas, w którym roślina buduje swój potencjał plonotwórczy.

Truskawki uprawia się tutaj w systemach bardzo, bardzo intensywnych. Zakładając plantację, po pierwszym roku zbiorów jest ona likwidowana. Likwidowane są również zagony, a na to stanowisko wprowadzane są rośliny fitosanitarne: gryka, gorczyca, bardzo często również aksamitka.

Albert Zwierzyński, Calfert

Model jednoroczny ma swoją logikę. Pierwszy rok zbiorów daje zwykle najlepszą jakość i najbardziej wyrównany owoc. W kolejnych latach rośnie presja chorób i szkodników, a rośliny się zagęszczają. Plantator, który co roku zakłada nową plantację, kontroluje stanowisko, materiał nasadzeniowy i termin sadzenia. Płaci za to kosztem sadzonek i przygotowania pola każdego roku.

Co oznacza 600 do 800 g z rośliny?

Przy 40 tys. roślin na hektar, czyli obsadzie z gospodarstwa opisanego w poprzednim materiale z Belgii, 600 g z rośliny daje 24 t/ha. Przy 800 g to już 32 t/ha. Ten rachunek pokazuje, dlaczego plon liczony w gramach z rośliny jest dla plantatora bardziej użytecznym wskaźnikiem niż tona z hektara. Mówi wprost, ile wydała każda posadzona sadzonka.

Sadzonka zielona na początku sierpnia, czyli wyścig z krótkim dniem

Plantacja, na której nagrywaliśmy, została założona na początku sierpnia z sadzonek zielonych. To świeże sadzonki, które nie były przechowywane w chłodni. Na zagonie są dwa rzędy roślin i jedna linia kroplująca, a nad plantacją rozstawiono instalację zraszaczy.

Termin sadzenia nie jest przypadkowy. Truskawka jednokrotnie owocująca zawiązuje pąki kwiatowe jesienią, przy skracającym się dniu i spadającej temperaturze. Według Proefcentrum Hoogstraten w belgijskich warunkach dni stają się na to wystarczająco krótkie od początku września. Roślina posadzona na początku sierpnia ma więc kilka tygodni, żeby się ukorzenić i odbudować rozetę, zanim zacznie decydować o przyszłorocznym plonie.

W tych tygodniach roślina jest w najtrudniejszym położeniu w całym cyklu. Ma liście, które w sierpniowym słońcu intensywnie transpirują, i prawie nie ma czynnych korzeni, które mogłyby tę wodę uzupełnić. Dopóki nowe korzenie nie wrosną w glebę zagonu, sadzonka żyje z zapasów i z wody, którą dostanie bezpośrednio wokół korony.

Zraszacze pracujące non stop, czyli woda tam, gdzie kroplownik nie sięga

W momencie, gdy rośliny są sadzone, jak mówił właściciel tej plantacji, te zraszacze pracują non stop. Non stop pracują, podnosząc wilgotność i sprzyjając ukorzenieniu.

Albert Zwierzyński, Calfert

Dlaczego zraszacze, skoro w zagonie jest linia kroplująca? Kroplownik zwilża pas gleby wzdłuż linii, a przy dwóch rzędach na zagonie rośliny stoją po obu jej stronach. Świeżo posadzona sadzonka nie ma jeszcze korzeni, które sięgnęłyby do tej wilgotnej strefy. Zraszacz działa inaczej. Zwilża całą powierzchnię zagonu, liście i strefę wokół korony, a do tego podnosi wilgotność powietrza i obniża temperaturę liści.

Efekt jest podwójny. Niższa temperatura i wyższa wilgotność powietrza ograniczają transpirację, więc roślina traci mniej wody, której jeszcze nie potrafi pobrać. Jednocześnie wierzchnia warstwa gleby wokół korony pozostaje stale wilgotna. To w niej wyrastają pierwsze nowe korzenie, a ich wzrost zatrzymuje się, gdy tylko ta warstwa przeschnie.

Kiedy zraszanie przestaje być potrzebne?

Zraszanie jest narzędziem na okres ukorzeniania, a nie na cały sezon. Gdy rośliny wypuszczą nowe korzenie i zaczną rosnąć, ciężar nawadniania przechodzi na linię kroplującą. Dłuższe zraszanie roślin, które już się przyjęły, zwiększa ryzyko chorób rozwijających się przy długo zwilżonych liściach. Krople wody rozpryskują też zarodniki z gleby i z porażonych tkanek na sąsiednie rośliny. Dlatego w praktyce intensywność zraszania zmniejsza się stopniowo, w miarę jak plantacja się przyjmuje.

Pierwsze aplikacje, czyli wsparcie dla korzenia, a nie dla liścia

Drugim filarem prowadzenia młodej plantacji są zabiegi wykonywane zaraz po posadzeniu. W Belgii stosuje się w tym okresie rozwiązania organiczne i mineralne oraz preparaty mikrobiologiczne. Wszystkie mają jeden cel, który plantatorzy formułują bardzo konkretnie.

Te pierwsze aplikacje rozwiązań i organicznych, i mineralnych, a także pozytywnych mikroorganizmów, mają spowodować wzrost i rozwój systemu korzeniowego. Żeby te rośliny jak najszybciej się ukorzeniły, jak najszybciej zbudowały system korzeniowy i z tej gleby rodzimej zaczęły czerpać wodę i składniki pokarmowe.

Albert Zwierzyński, Calfert

Ważne jest sformułowanie „z gleby rodzimej". Dopóki korzenie nie przerosną gleby zagonu, roślina korzysta z niewielkiej objętości ziemi tuż przy koronie. Celem pierwszych zabiegów nie jest więc szybkie zazielenienie liści, tylko jak najszybsze wyprowadzenie korzeni w glebę, którą przygotowano przed sadzeniem. Dopiero wtedy cała praca włożona w stanowisko zaczyna procentować.

Preparaty mikrobiologiczne wprowadzone w tym okresie mają stworzyć w strefie korzeniowej warunki sprzyjające wzrostowi korzeni. Bakterie i grzyby zasiedlające ryzosferę konkurują z patogenami o miejsce na powierzchni młodych korzeni i uruchamiają część składników trudno dostępnych dla rośliny. Działają jednak tylko wtedy, gdy gleba jest wilgotna, ciepła i ma czym je wykarmić. W sierpniu, przy stale zwilżonym zagonie i ciepłej glebie, mają do tego najlepsze warunki w całym roku.

Od korzenia do korony bocznej, czyli skąd się bierze plon?

To najważniejsza część belgijskiego przekazu. Szybkie ukorzenienie nie jest celem samym w sobie. Jest warunkiem rozkrzewienia rośliny jesienią, a od rozkrzewienia zależy liczba kwiatostanów w przyszłym sezonie.

Jak ten system korzeniowy na samym początku od posadzenia rozwinie się dobrze, to wtedy rośliny będą produkowały dodatkowe korony boczne. A dodatkowe korony boczne to jest dodatkowy plon, bo zapewniają dodatkowe kwiatostany, a one powodują wyższy plon.

Albert Zwierzyński, Calfert

Jak to działa w roślinie?

Każda korona truskawki kończy się kwiatostanem. Roślina z jedną koroną wyda jesienią jeden kwiatostan na wierzchołku i ewentualnie kilka kolejnych z pąków w kątach liści. Roślina, która w sierpniu i wrześniu wytworzy kilka koron bocznych, może zawiązać kwiatostan na każdej z nich. Liczba koron przekłada się więc bezpośrednio na liczbę kwiatostanów, a liczba kwiatostanów na liczbę owoców.

Korony boczne powstają z pąków w kątach liści. Czy pąk rozwinie się w koronę, zależy od kondycji rośliny. Roślina musi mieć z czego budować nowe tkanki, a te zasoby dostarczają liście i korzenie. Sadzonka, która przez pierwsze tygodnie walczyła o wodę, wejdzie w okres krótkiego dnia z małą rozetą i słabym systemem korzeniowym. Zawiąże mniej koron i mniej kwiatostanów. Tego nie da się nadrobić wiosną, bo pąki kwiatowe na przyszły sezon roślina zawiązała już jesienią.

To jest droga do 600 i 800 g z rośliny.

Po zbiorze, gryka, gorczyca i aksamitka zamiast kolejnej plantacji

Model jednoroczny ma drugą stronę. Po zbiorze plantacja i zagony są likwidowane, a na pole wchodzą rośliny fitosanitarne. Plantatorzy wymieniają grykę, gorczycę i bardzo często aksamitkę. Każda z tych roślin pracuje w glebie inaczej, dlatego warto wiedzieć, czego od której oczekiwać.

To wszystko po to, aby ta gleba miała jak najlepsze parametry, była jak najwyższej jakości. Ten system nie jest tani, ale tutaj dla plantatorów w Belgii jest skuteczny i pozwala zapewnić odpowiednią zdrowotność, a także warunki fizykochemiczne tej gleby.

Albert Zwierzyński, Calfert

Gryka

Gryka rośnie bardzo szybko. Według amerykańskiego programu SARE kiełkuje w 3 do 5 dni. W ciągu 6 do 8 tygodni wytwarza około 4,5 do 6,7 t suchej masy z hektara. Szybko zakrywa glebę, przez co dobrze tłumi chwasty. Ma liczne, drobne korzenie skupione w wierzchnich 25 cm gleby, które rozluźniają tę warstwę. Jest prawie trzy razy skuteczniejsza od jęczmienia w pobieraniu fosforu, a jej resztki szybko się rozkładają i oddają składniki kolejnej uprawie. Trzeba ją zniszczyć najpóźniej 7 do 10 dni od początku kwitnienia, zanim zawiąże nasiona i zachwaści pole samosiewami.

Gorczyca

Gorczyca jest kojarzona z biofumigacją. Po rozdrobnieniu i wymieszaniu z glebą zawarte w niej glukozynolany rozkładają się do izotiocyjanianów, związków toksycznych dla części nicieni i grzybów glebowych. Praktyka bywa jednak mniej spektakularna niż teoria. W doświadczeniach Wageningen University & Research biofumigacja nie ograniczyła ani nicienia Pratylenchus penetrans, ani Verticillium dahliae. Na Rhizoctonia solani efekt był niewielki. Badacze zwracają uwagę, że przy pH gleby poniżej 6 powstaje mniej izotiocyjanianów.

Aksamitka

Aksamitka rozpierzchła to w Holandii i Belgii podstawowe narzędzie na nicienia korzeniowego Pratylenchus penetrans, który uszkadza korzenie truskawki i zwiększa szkody od werticiliozy. Nicienie wnikają do jej korzeni i tam giną. Według WUR potrzebuje około trzech miesięcy wzrostu i siewu między połową maja a połową lipca. Przy modelu, w którym plantacja kończy zbiór w czerwcu, to okno pasuje niemal idealnie.

Co z Belgii przenieść na polską plantację?

Nie każde gospodarstwo w Polsce przejdzie na model jednoroczny, a sierpniowe sadzenie wymaga dostępu do świeżych sadzonek i wody. Kilka zasad z Hoogstraten przenosi się jednak bez większych zmian.

• Zacznij od analizy gleby i przygotowania stanowiska. Wynik plonu z rośliny zaczyna się na długo przed sadzeniem, od zasobności, struktury i zdrowotności gleby.
• Zaplanuj nawadnianie na okres ukorzeniania osobno od nawadniania na sezon. Linia kroplująca nie zastąpi wody przy koronie świeżo posadzonej sadzonki. Zraszacze lub inne nawadnianie powierzchniowe w pierwszych tygodniach to inwestycja w przyjęcie roślin.
• Ogranicz zraszanie, gdy rośliny się przyjmą. Długo zwilżone liście i rozbryzgi wody sprzyjają chorobom, a ukorzenione rośliny dostaną wodę z kroplownika.
• Pierwsze zabiegi po posadzeniu ukierunkuj na korzeń. Preparaty wspierające ukorzenienie i mikroorganizmy mają wyprowadzić korzenie w glebę zagonu, zanim zacznie się okres krótkiego dnia.
• Sadź tak, żeby roślina miała kilka tygodni wzrostu przed zawiązywaniem pąków. Im później sadzonka się ukorzeni, tym mniej koron bocznych zdąży wytworzyć.
• Licz plon w gramach z rośliny. To wskaźnik, który pokazuje, czy każda posadzona sadzonka wykorzystała swój potencjał.
• Rośliny fitosanitarne dobieraj do problemu na polu. Aksamitka na nicienie korzeniowe, gryka na szybkie okrycie gleby i fosfor, gorczyca tylko tam, gdzie nie ma problemu z nicieniami, które się na niej namnażają.