Plantacja w październiku, czyli plon jest już zawiązany

Plantacja rośnie na podwyższonych zagonach okrytych czarną folią. Rośliny posadzono na tym stanowisku na początku sierpnia z sadzonek zielonych, czyli świeżych sadzonek bez przechowywania w chłodni. W październiku są dobrze rozwinięte, a na każdej roślinie widać dodatkową koronę albo i dwie, na części nawet trzy.

Na każdej roślinie jest jeszcze dodatkowa korona, a czasem nawet dwie. Plantator bardzo dba o to, aby te dodatkowe korony się na roślinach wytwarzały. Dodatkowe korony to są dodatkowe kwiaty, a później również wyższy plon z tej plantacji.

Albert Zwierzyński, Calfert

Dlaczego liczą się korony, a nie liście czy rozłogi?

Każda korona truskawki kończy się kwiatostanem. Odmiana jednokrotnie owocująca, taka jak Falco, zawiązuje pąki kwiatowe jesienią, przy skracającym się dniu i spadającej temperaturze. Roślina z trzema koronami może więc zawiązać trzy kwiatostany na wierzchołkach koron, a roślina z jedną koroną tylko jeden. Liczba koron w październiku jest dobrym przybliżeniem tego, ile kwiatostanów pojawi się wiosną.

To ma bezpośrednie znaczenie dla uprawy pod tunelem. Tunel nie dodaje roślinie kwiatów. Przyspiesza wzrost i dojrzewanie, ale pracuje na potencjale, który roślina zbudowała jesienią. Jeśli w październiku na roślinie jest jedna korona, żadne zabiegi pod folią w marcu nie zamienią jej w roślinę z trzema kwiatostanami. Dlatego w tym gospodarstwie wczesny zbiór zaczyna się od sierpniowego sadzenia, szybkiego ukorzenienia i rozkrzewienia roślin przed zimą.

Tunel o wysokości 2,80 m, czyli przyspieszony zbiór bez przesady ogromnych zablokowanych tuneli

Na tej plantacji za chwilę stanie tunel foliowy. Plantator wybrał konstrukcję niezbyt wysoką, w szczycie ma 2,80 m. Cel jest jeden: przyspieszyć zbiór na tyle, żeby wejść z owocami na rynek przed głównym sezonem gruntowym.

Zdaniem plantatora, jeśli wszystko będzie w porządku, pierwsze owoce z tej plantacji zacznie zbierać pod koniec kwietnia, w ostatnim tygodniu kwietnia. Jeśli udałoby się w pierwszym tygodniu maja dostarczyć owoce na rynek, byłoby to niewątpliwie duży sukces.

Albert Zwierzyński, Calfert

Co daje niższy tunel?

Wysokość tunelu przekłada się na objętość powietrza nad roślinami. Mniejsza objętość szybciej nagrzewa się w słoneczny dzień, co wiosną przyspiesza start wegetacji. Ta sama cecha działa jednak w drugą stronę. Niski tunel ma mniejszy bufor cieplny, więc w słoneczne południe łatwiej go przegrzać, a w nocy szybciej się wychładza. Przy takiej konstrukcji wietrzenie i pilnowanie temperatury przy roślinach wymaga więcej uwagi niż w wysokim tunelu zablokowanym.

Z rozmowy wynika, że plantator nie szuka maksymalnego przyspieszenia za wszelką cenę. Tunel ma dać kilka tygodni przewagi nad uprawą polową i ochronić kwiaty i owoce przed deszczem. Do tego nie potrzeba wysokiej i drogiej konstrukcji.

Postawić tunel to nie to samo co go zamknąć

Truskawka jednokrotnie owocująca po zawiązaniu pąków potrzebuje okresu chłodu, żeby wiosną prawidłowo ruszyć. Badania Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie dotyczyły sadzonek tray odmiany Sonata. Najwyższy plon dawały rośliny, które zebrały od 500 do 800 godzin w temperaturze poniżej 7°C. Powyżej 1000 godzin plon spadał. To dane dla innej odmiany i innego materiału, ale pokazują zasadę. Zbyt wczesne zamknięcie tunelu może skrócić roślinie okres chłodu, a zbyt długie czekanie oddaje część przewagi terminowej.

W Polsce tunele na przyspieszony zbiór zamyka się zwykle w połowie lutego (zazwyczaj 14 lutego). W artykule Calfert o zamykaniu tuneli Mateusz Maruszewski z Farmy Mój Owoc wskazywał 10 marca jako termin graniczny. Zamknięcie do tego dnia daje szansę na pierwszy owoc na majówkę lub w pierwszych dniach maja. Decyzję podejmuje się na podstawie prognozy, a nie kalendarza, i nie zamyka się tuneli, gdy prognozy zapowiadają mrozy silniejsze niż minus 10°C.

Klimat Hoogstraten, czyli dlaczego w Belgii ta technologia działa?

Belgijski plantator celuje w ostatni tydzień kwietnia, polski w pierwsze dni maja. Różnica nie wynika tylko z technologii. Według normy klimatycznej KMI na lata 1991 do 2020 średnia temperatura stycznia w Hoogstraten wynosi 3,8°C, a lutego 4,2°C. W styczniu występuje tam średnio 11,5 dnia z przymrozkiem, a w kwietniu już tylko 2,5. Dla porównania średnia temperatura stycznia w Polsce według normy IMGW wynosi około minus 1°C.

W praktyce oznacza to, że belgijski plantator może zamknąć tunel wcześniej, z mniejszym ryzykiem, że rozbudzone rośliny trafi silny mróz. Wiosna rusza tam wcześniej, a temperatury w marcu i kwietniu pozwalają roślinom pod folią szybciej przejść od wznowienia wzrostu do kwitnienia. Ten sam tunel i ta sama odmiana w centralnej Polsce dadzą zbiór później, bo zima jest dłuższa i chłodniejsza.

Dla nas może to być troszeczkę dziwne, że jest to uprawa pod kątem tunelu, pod kątem przyspieszonego zbioru. Wiemy, że odmiana Falco do najwcześniejszych nie należy. Ale jeśli jest ułożony rynek, jeśli jest zapewniony zbyt, to dlaczego nie ta technologia. Belgijski klimat na takie rozwiązania pozwala.

Albert Zwierzyński, Calfert

Dlaczego Falco, skoro nie jest najwcześniejsza?

Falco to odmiana jednokrotnie owocująca z hodowli Flevo Berry z Ens w Holandii. Według polskiego dystrybutora jest średnio wczesna i zaczyna owocować około 3 dni przed Elsantą. Do uprawy na przyspieszony zbiór są odmiany wcześniejsze. Plantator z Hoogstraten świadomie wybiera jednak Falco i ma pod nią dopracowaną całą technologię.

Rynek decyduje o odmianie

Kluczem jest model sprzedaży. Owoce z tego gospodarstwa odbierają bezpośrednio z pola odbiorcy, którzy sprzedają je nie tylko w Belgii, ale wysyłają też do Holandii, Francji i Szwajcarii. W takim łańcuchu owoc musi przetrwać transport, przeładunki i kilka dni w handlu. Falco zyskała renomę odmiany o dobrym shelf life, czyli trwałości po zbiorze, z ładnymi i akceptowalnymi smakowo owocami.

W tym gospodarstwie uprawia się głównie odmianę Falco. Jest to odmiana sprawdzona. Odbiorcy bezpośrednio z gospodarstwa owoce odbierają i później sprzedają nie tylko w Belgii, ale również owoce są wysyłane do Holandii, do Francji czy Szwajcarii.

Albert Zwierzyński, Calfert

Z perspektywy plantatora rachunek jest prosty. Odmiana o kilka dni wcześniejsza nie da przewagi, jeśli jej owoce gorzej zniosą drogę do odbiorcy we Francji czy w Szwajcarii. Falco daje mu może nieco późniejszy start, ale przewidywalną jakość, którą zna odbiorca. Przy sprzedaży eksportowej powtarzalność i trwałość owocu mają większą wartość niż kilka dni przewagi.

Odporność, która wspiera ochronę truskawki

Drugim powodem jest zachowanie odmiany na plantacji. Zdaniem plantatora Falco jest wytrzymała na różne warunki i wykazuje dużą tolerancję na choroby, co ułatwia ochronę. Polski dystrybutor deklaruje wysoką tolerancję na Phytophthora cactorum oraz dobrą tolerancję na szarą pleśń i Rhizoctonia. To deklaracje dystrybutora, a nie wynik niezależnych badań, ale pokrywają się z tym, co mówił plantator.

Ochrona pod osłonami, czyli determinuje inny zestaw zagrożeń

Tolerancyjna odmiana nie oznacza plantacji bez ochrony. Plantator mówił wprost, że w Belgii, tak samo jak w Polsce, przychodzą w produkcji etapy, w których ochronę trzeba zintensyfikować, żeby zebrać zdrowe owoce.

Oczywiście tu w Belgii, tak samo i w Polsce, przychodzą takie momenty, takie etapy w produkcji, gdzie ta ochrona powinna być zintensyfikowana. Na poziomie zapewniającym produkcję zdrowych i fajnych owoców.

Albert Zwierzyński, Calfert

Tunel zmienia profil zagrożeń. Folia chroni kwiaty i owoce przed deszczem, więc ogranicza infekcje, które na polu przenoszą się z rozbryzgami wody. Służby doradcze Cornell University wskazują, że tunele zmniejszają presję szarej pleśni i antraknozy właśnie dlatego, że deszcz i grad nie trafią w owoce. Pod folią rośnie za to wilgotność powietrza i pojawia się kondensacja, zwłaszcza przy słabym wietrzeniu.

W raporcie Wageningen University & Research zwrócono uwagę, że w uprawie pod folią częstym problemem jest mączniak prawdziwy. W tym samym raporcie Rhizoctonia opisano jako zagrożenie szczególnie dla upraw pod osłonami, gdy wokół karpy utrzymuje się ciepły i wilgotny mikroklimat. Szara pleśń poraża natomiast kwiaty, więc okres kwitnienia pod tunelem pozostaje newralgiczny, nawet jeśli owoce nie mokną od deszczu. Te momenty to właśnie etapy, w których ochrona wymaga zwiększonej uwagi.

Kalendarz plantacji Falco pod tunelem

Poniższe zestawienie porządkuje etapy uprawy w tym gospodarstwie. Terminy sadzenia, budowy tunelu i zbioru pochodzą z rozmowy z plantatorem. Pozostałe opisują zasady, na których opiera się ta technologia.

Na telefonie tabelę można przesuwać palcem w poziomie.

Co z Belgii przenieść na polską plantację?

Klimatu Hoogstraten nie przeniesiemy do Polski. Logikę tej technologii przeniesiemy jednak bez trudu.

• Wczesny plon zaczyna się w sierpniu. Liczba kwiatostanów w tunelu zależy od tego, ile koron roślina wytworzy jesienią. Sadzenie, ukorzenienie i rozkrzewienie przed zimą to podstawa przyspieszonego zbioru.
• Policz korony w październiku. To najprostszy sposób, żeby ocenić potencjał plonu jeszcze przed zimą i porównać kwatery, sadzonki z różnych szkółek lub terminy sadzenia.
• Odmianę dobieraj do rynku, a nie tylko do kalendarza. Jeśli owoce jadą daleko lub trafiają do sieci, trwałość po zbiorze może być ważniejsza niż kilka dni wcześniejszego dojrzewania.
• Konstrukcję tunelu dobieraj do celu. Niższy tunel szybciej się nagrzewa, ale wymaga uważniejszego wietrzenia i pilnowania temperatury przy roślinach.
• Nie zamykaj tunelu zbyt wcześnie. Roślina potrzebuje okresu chłodu, a w polskich warunkach decyzję trzeba oprzeć na prognozie i ryzyku silnych mrozów.
• Ochronę pod folią planuj pod inne zagrożenia niż w gruncie. Mniej infekcji z deszczu, więcej ryzyka od mączniaka prawdziwego, wilgoci i chorób karpy. Kwitnienie pozostaje okresem najwyższej uwagi.